ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, bu hafta dünya genelindeki diplomatlardan, ev sahibi ülkelerine İran ile bağlarını “sistematik bir şekilde tanımlayıp kesmeleri” gerektiğini iletmelerini istedi. Ayrıca, İran bankalarının şubelerine sahip olan ülkelerin, bu şubeleri derhal kapatmaları gerektiğini vurguladı. Cuma günü ABD Hazine Bakanlığı, İran’a “kritik finansal destek” sağladığı iddia edilen bir Türk bankasını ve yan kuruluşlarını hedef aldığını açıkladı.
İran'la İlişkilerde Yeni Yaptırımlar
Bu yaptırımlar, Başkan Donald Trump’ın İran için “ekonomik D-Günü” olarak tanımladığı “Ekonomik Sürgün Operasyonu” kapsamında en son uygulanan yaptırımlar oldu. Ancak, bu önlemler, duyurulduğu günden bu yana neredeyse iki haftadır, tek bir hamle yerine yavaş yavaş uygulanıyor. Uzmanlar ve diplomatlar, ABD’nin Çin gibi önemli İranlı ortaklarına karşı anlamlı bir eylemde bulunacağına dair derin bir şüpheye sahip.
Uzman Görüşleri
Bir bölgesel kaynak, “İranlılar, yarım yüzyıldır yaptırımlarla başa çıkıp bunları aşmayı biliyorlar; onlara atılan her şeyi kaldırabilirler,” dedi. Uzmanlar, yaptırımların etkisinin zaman alabileceğini belirtiyor. Eski bir Dışişleri Bakanlığı yetkilisi, İran’da uzun benzin kuyrukları veya boş market rafları gibi ekonomik sıkıntı belirtilerinin, “olan bitenin bir parçası” olduğunu ve yeni bir durum olmadığını ifade etti.
Türkiye Üzerindeki Etkiler
Hazine Bakanı Scott Bessent, yaptırımların etkili olmadığı yönündeki görüşleri reddederek, ABD’nin “bu seviyede bir yoğunlukla asla etkileşimde bulunmadığını” savundu. Geçtiğimiz hafta, Hazine Bakanlığı, Mısır’ın ikinci büyük bankası Banque Misr’ın BAE’deki şubelerini ABD finansal pazarından kapatmayı önerdi. Ayrıca, İran’ın en büyük bankası Bank Melli’nin Dubai şubesinin genel müdürüne yaptırım uygulandı.
Cuma günü, Türkiye’deki Golden Global Bank ve yan kuruluşlarına yönelik yaptırımlar, Hazine’nin “İslami Devrim Muhafızları-Kudüs Gücü için, Çin’den gelen petrol gelirleri dahil olmak üzere, on milyonlarca dolarlık işlemleri kolaylaştırdığı” iddiasıyla gerçekleştirildi.
ABD'nin Stratejik Yaklaşımı
Atlantik Konseyi’nden Daniel Tannebaum, bankanın ölçeğinden çok, “Trump-Xi görüşmesine yaklaşırken, ABD’nin harekete geçeceği başka ülkelerin de olduğunu gösteriyor” dedi. Ancak, Çin’e karşı böyle bir adım atılacağına dair şüpheler devam ediyor. Tannebaum, “Eğer Çin’e giderlerse, bu çok dikkatli bir şekilde organize edilir, sürpriz olmadan” şeklinde konuştu.
ABD yönetimi, Pekin’in görünenden daha işbirlikçi olabileceğini öne sürüyor. Bessent, bu hafta G20 Maliye Bakanları toplantısında yaptığı açıklamada, “İran konusunda Çinlilerle daha fazla ortak noktamız var” dedi. Ayrıca, Pakistan ve Umman gibi İran ile ticari bağları bulunan ülkelere karşı önemli bir eylemde bulunulmayacağına dair endişeler mevcut.
Uluslararası Destek ve Diplomasi
Bessent, bu hafta ABD’nin “en son ekonomik kampanyası” için dünya genelinde “büyük destek” gördüğünü belirtti. Diplomatik bir kaynak, kendi ülkeleriyle yapılan görüşmeleri, “açıklayıcı bir aşamada” olarak tanımladı. Rubio, bu hafta diplomatlardan “Ekonomik Sürgün Operasyonu” hakkında ev sahibi ülkeleri bilgilendirmelerini istedi. Londra ve Muskat gibi yerlerdeki büyükelçiliklere, İran bankalarının bulunduğu tüm şubelerin derhal kapatılması gerektiği belirtildi.
“Bankaların şubeleri hemen kapatılmalı,” diyen diplomatik yazışmalar, bu konuda kararlılık gösteriyor.