ABD Başkanı Donald Trump’ın İran tehdidi nedeniyle NATO ülkesi Türkiye’den yemek kamyonuyla gizlice kaçması savaşta yeni bir utanç sayfası açtı. Gizli Servis, Trump’ı temmuz ayında Türkiye’den çıkarmak için gereken her yöntemi kullanarak görevini yerine getirdi ve başkanı, 1990’lardan bu yana başkanları güvenle eve getiren uçağın yerine alternatif bir jetle taşıdı. Ancak bu dramın gecikmeli olarak ortaya çıkması büyük bir siyasi fırtınaya yol açtı. En önemlisi, bu taktik Trump’ın bitiremediği popüler olmayan savaş hakkında zarar verici yeni görüntüler yarattı.
Başkana yönelik potansiyel bir tehdidin varlığı tek başına İran’a karşı yürütülen savaşın başarısız olduğu anlamına gelmiyor. Ancak Trump’ın NATO zirvesi sonrası kimliği gizlenerek ayrılması, yurt dışında Amerikan gücüne yeni bir hakaret olarak yorumlanmaya aday. Bu durum şu soruyu da gündeme getiriyor: Trump, önemli bir müttefikin topraklarında kendi güvenliğini garanti edemiyorsa, yönetiminin İran’ın askeri kapasitesini ve bölgesel terör tehdidini neredeyse tamamen yok ettiği iddiasına nasıl tam olarak inanılabilir?
İRAN PROPAGANDA ZAFERİ KAZANDI
İran henüz konuyla ilgili açıklama yapmadı. Ancak Trump’ı mecazi anlamda saklanmaya zorlaması propaganda açısından bir zafer olarak görülüyor. Tüm gözü pek tavırlarına rağmen rejim çöküşe doğru ilerlemiyor ve anlaşma için çaba göstermiyor gibi görünüyor. Ankara havalimanındaki olay, gerçekliğin yönetimin pembe savaş anlatısıyla alay ettiği en son örnek oldu.
Trump pazartesi günü yine Hürmüz Boğazı’nın “artık açık” olduğunu savundu. Ancak kritik su yolu fiilen İran’ın kontrolü altında kalmaya devam ediyor. Bu da ABD güçlerinin aylardır savaş öncesindeki statükoya ve açık boğaza dönmek için çatıştığı anlamına geliyor. Bu arada herkes, Trump’ın anlaşmanın yakın olduğu yönündeki tahminlerinin sayısını unutmuş durumda; zira tıkanıklık sürüyor. ABD stratejik kargaşasının bir başka işareti olarak, Trump’ın birkaç gün içinde kazanıldığını ilan ettiği savaş, ABD füze stoklarını ciddi şekilde tüketti. Kilit bir füze savunma sistemine yönelik önleyicilerin yaklaşık yüzde 80’i de bu kapsamda tüketilenler arasında.
BAŞKANIN GİZLİ PİST MANEVRASI
Güvenlik önlemleri başkanları binalara yeraltı garajlarından, arka kapılardan, mutfaklardan ve servis asansörlerinden soktuğu için başkanlar genellikle sıradan mekanlardan seyahat eder. Bu nedenle lüks Mar-a-Lago’nun sahibi Trump bile Ankara’da hidrolik bir yemek kamyonuyla seyahat etmekten fazla şaşırmamış olabilir. Ancak Trump’ın Türkiye’den gizlice ayrılması, kendini kazanan ve güçlü bir lider olarak gören başkanın imajıyla hiç uyuşmuyor.
2024’teki suikast girişiminde kanlar içinde yıkılmış haldeyken bile ayağa kalkmış, yumruğunu kaldırmış ve “savaş, savaş” demişti. Nisan ayında bir silahlı saldırgan Beyaz Saray Muhabirleri Derneği yemeğine saldırmaya çalıştığında Trump televizyona çıkıp yıldırılamayacağını ve gösterinin devam etmesi gerektiğini söylemişti.
Trump’ın ilk dönem iletişim direktörü Alyssa Farah Griffin, başkanın bu tür durumlardan nefret ettiğini söyledi. Griffin, Beyaz Saray’daki tehdit ortamı nedeniyle sığınağa inmek zorunda kaldığında Trump’ın buna öfkelendiğini ve korkmadığını, kaçmadığını göstermek için derhal geri dönmek istediğini belirtti. Griffin, bu önlemlerin alınmasının tehdidin çok gerçek olduğunu gösterdiğini ve Orta Doğu’daki mevcut duruma işaret ettiğini aktardı.
YEDEK UÇAK TARTIŞMASI BÜYÜDÜ
Trump’ın pistteki bu manevrası başkanlık uçağı filosuyla ilgili yeni tartışmaları da alevlendirdi. Zira Trump daha önce Katar’ın bağışladığı yeni kırmızı, beyaz ve mavi jetiyle uçma planından vazgeçmişti. Eleştirmenler bu jetin bir başkan için yeterli güvenlik sistemlerine sahip olmadığı konusunda uyarıyor. Trump ve Beyaz Saray, bir tehdidin yedek uçağa başvurmalarına yol açtığını reddetti.
Ayrıca personel, Gizli Servis ajanları, gazeteciler ve mürettebatın, Trump’ın televizyonda binişi görüntülenen uçakla havalanırken ölümcül bir tehlike altında olup olmadığı sorusu da gündemde. Trump salı günü gazetecilere, genellikle Air Force One olarak kullanılan uçaklardan birinde uçmasının neden tehlikeli görüldüğü sorusuna, “Üzerinde uçtuğum uçak daha büyük risk altındaydı… çünkü hedef alınma ihtimali daha yüksek olan uçak buydu” yanıtını verdi. Ancak bu açıklama asıl soruyu yanıtlamadı çünkü Trump önce başkanlık jetine binerek o uçakla seyahat edeceği izlenimi vermiş, ardından habersiz şekilde uçaktan ayrılmıştı.
PİRİTZKER'DEN SERT SUÇLAMALAR
2028’de Demokratların başkan adayı olması beklenen Illinois Valisi JB Pritzker, Trump’ın kendini kurtarmak için insanları tehlikeye attığını söyledi. Pritzker, Trump’ın askerleri tehlikeye atmaya istekli olduğunu, gazeteciler ve kendi personeli tehdit altındaki bir uçaktayken kendisinin yemek kamyonuyla gizlice sıvıştığını belirtti. Pritzker’in açıklamaları bu dramı ara seçim savaşının merkezine taşıdı. Demokratların kasım ayında Kongre’nin bir veya iki kanadını kazanması halinde konuyla ilgili soruşturma açılması bekleniyor.
İRAN TEHDİDİ VE GÜVENLİK DEĞERLENDİRMESİ
En az iki doğrudan suikast girişiminden kurtulan Trump’ın hayatının geri kalanını İran’dan gelebilecek bir saldırı tehdidi altında geçirmesi bekleniyor. Bu tehdit, Trump’ın ilk döneminde İranlı General Kasım Süleymani’yi öldüren saldırıyı emretmesine dayanıyor. Mevcut savaşın başında ABD ve İsrail hava saldırılarında Dini Lider Ali Hamaney’in öldürülmesiyle İran’ın motivasyonu daha da arttı. Temmuz ayında Hamaney’in cenazesindeki gösterilerde protestocuların başkanın ölümünü talep etmesi dikkat çekti.
Gizli Servis’in olası saldırılara ilişkin istihbaratı ciddiye almak için iyi bir nedeni var. Türkiye’de Tahran hükümetine muhalif İranlıların öldürülmesiyle ilgili geçmişte raporlar bulunuyor ve İran rejimi dünyanın en önde gelen terör ihracatçılarından biri. Emekli ABD Ordusu Korgenerali Karen Gibson, İran destekli bir yapının başkana yönelik ciddi bir tehdit oluşturmasını tamamen olası bulduğunu, ABD, İngiltere ve birçok Avrupa ülkesinin son birkaç yılda İran destekli saldırıları engellediğini veya kesintiye uğrattığını söyledi. Gibson, bu yapıların bunu yapma niyeti ve kapasitesi gösterdiğini ifade etti.
BAŞKANIN UYARISI VE GELECEK SENARYOLARI
Trump temmuz ayında, İran’ın kendisine suikast girişiminde bulunması veya bunu başarması halinde 1.000 füzenin “kilitli ve dolu” şekilde İran’a nişan alınmış olacağını, binlerce füzenin de derhal takip edeceğini açıklamıştı. Uygulamada bir başkanın ölümüne verilecek yanıt, onun bıraktığı emirlerle değil halefi tarafından belirlenir. Bu durumda söz konusu halef Başkan Yardımcısı JD Vance olacaktır. ABD caydırıcılığını ve güvenilirliğini yeniden tesis etme ihtiyacı muhtemelen büyük bir ABD saldırısını zorunlu kılacaktır.
Yine de Trump’ın Türkiye’den bu itibar zedeleyici ayrılışına kendi duygusal tepkisini vermemesi dikkat çekici. Bunu şimdiye kadar gizli tutmayı başarması itibarını kurtarmış olabilir. Ancak Trump daha önce de defalarca yol ayrımına geldiğinde ağır ABD kayıplarına yol açabilecek görev genişletmekten kaçınmıştı. Gizli Servis’in Türkiye’deki eyleminin, ABD’yi daha derin bir bataklığa çekebilecek bir saldırıyı önlemiş olması mümkün. Ancak Trump’ın Türkiye’den gizlice kaçışı, dünyayı daha güvenli hale getirdiği iddiasını savunmasını çok daha zorlaştırıyor.